Trách nhiệm pháp lý của KOL, KOC trong thương mại điện tử

Trước thực trạng đó, các chuyên gia đã trao đổi nhằm tìm giải pháp giúp KOL, KOC hoạt động đúng trách nhiệm và hiệu quả hơn. Hiện nay, dự thảo Luật Thương mại điện tử (sửa đổi), được trình tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa 15 được kỳ vọng sẽ tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Những vụ việc liên quan đến người nổi tiếng bị vướng vào vòng pháp luật gần đây cho thấy một thực tế đáng lo, nhiều người nổi tiếng coi nhẹ trách nhiệm xã hội.

Đơn cử như trường hợp gần đây nhất liên quan đến vụ án "sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm" do Võ Thị Ngọc Ngân (thường gọi là Ngân 98) thực hiện.

Theo điều tra của Công an TP.HCM, Võ Thị Ngọc đã lợi dụng sự nổi tiếng trên mạng xã hội, sử dụng các trang Facebook, TikTok cá nhân có nhiều người theo dõi để livestream bán hàng.

Hay Nguyễn Thúc Thùy Tiên - người từng đoạt vương miện hoa hậu danh giá, cũng đã bị khởi tố và bắt tạm giam vì quảng cáo sai sự thật, lừa dối khách hàng cho thấy hậu quả nặng nề khi người có tầm ảnh hưởng tiếp tay cho sản phẩm vi phạm. Điều này đang làm mất niềm tin của người tiêu dùng với KOL và KOC trong việc quảng bá sản phẩm của các nhãn hang.

Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ về quảng cáo. Đối với hành vi quảng cáo sai sự thật có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tại khoản 5 Điều 34 Nghị định 38 năm 2021 của Chính phủ thì phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng.

Ngoài ra, đối với hành vi quảng cáo sai sự thật nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì có thể bị xử phạt hình sự theo Điều 197 Bộ Luật Hình sự 2015 về tội quảng cáo gian dối.

Để bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường số, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Theo các chuyên gia, việc siết chặt hoạt động livestream bán hàng không nhằm cản trở sáng tạo, mà để định hình thị trường phát triển minh bạch và bền vững. Cần rà soát kỹ các quy định liên quan đến nội dung livestream – điểm nóng dư luận thời gian qua, đặc biệt là trách nhiệm của người có tầm ảnh hưởng (KOL/KOC) khi tham gia quảng bá sản phẩm.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi) năm 2023 đã bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của người có ảnh hưởng, người đại diện hình ảnh, yêu cầu họ phải chịu trách nhiệm liên đới nếu quảng cáo sai sự thật hoặc gây thiệt hại. Đây là bước tiến pháp lý quan trọng, song điều cốt lõi vẫn là đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của mỗi người nổi tiếng.

Ngoài ra, Dự thảo Luật thương mại điện tử (TMĐT) trình tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV mới đây cũng đề xuất sửa đổi quy định người livestream bán hàng không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, xuất xứ, chất lượng, giá cả, khuyến mại của hàng hóa, dịch vụ. Song, chủ quản nền tảng cũng phải xác thực danh tính người livestream và công khai, thực hiện các biện pháp kiểm soát theo thời gian thực nội dung bán hàng livestream.

Những quy định này được kỳ vọng sẽ tạo hàng rào kỹ thuật quan trọng để bảo vệ người tiêu dùng trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển quá nhanh. Có như vậy Việt Nam sẽ có "bộ công cụ pháp luật" đủ mạnh để ngăn chặn triệt để tình trạng "KOL tiếp tay hàng giả", xử lý nghiêm hành vi quảng cáo sai sự thật, đồng thời bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường TMĐT minh bạch, công bằng, bền vững.