"Vạn lý trường thành xanh" giúp Trung Quốc đẩy lùi sa mạc hóa

Tại Trung Quốc, một trong những chương trình phục hồi hệ sinh thái quy mô lớn nhất thế giới đã được triển khai liên tục gần nửa thế kỷ nhằm ngăn chặn sự mở rộng của các sa mạc ở phía Bắc.

Từ những ô cỏ chống cát đơn giản đến những cánh rừng xanh trải dài, hành trình ấy không chỉ cho thấy nỗ lực cải tạo thiên nhiên mà còn đặt ra bài toán về phát triển bền vững trong tương lai.

Giữa sa mạc Kubuqi thuộc khu tự trị Nội Mông, từng nhóm công nhân lặng lẽ cắm những bó cành cây xuống nền cát. Từng hàng, từng hàng đan chéo nhau thành những ô vuông đều đặn. Đây là kỹ thuật “ô cỏ chống cát” - một phương pháp đơn giản nhưng đã trở thành biểu tượng trong cuộc chiến chống sa mạc hóa của Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ. Sau khi các ô lưới được hoàn thành, những cây non sẽ được trồng vào chính giữa, nơi cát được giữ ổn định hơn và độ ẩm được duy trì nhờ hệ thống tưới.

Ông TRIỆU TRUNG, Nhà sáng lập tổ chức môi trường Green Camel Bell cho hay: “Mục tiêu của chương trình là ngăn chặn quá trình sa mạc hóa dọc vành đai Tây Bắc, phía Bắc và Đông Bắc Trung Quốc bằng cách trồng rừng. Việc phủ xanh trên quy mô lớn giúp biến những vùng đất từng bị sa mạc hóa hoặc bán sa mạc hóa trở lại thành những cánh rừng xanh.”

Những ô cỏ nhỏ bé ấy là nền móng của chương trình “Rừng phòng hộ Tam Bắc”, còn được biết đến với tên gọi “Vạn Lý Trường Thành Xanh”.

Được khởi động từ năm 1978, đây là một trong những dự án phục hồi sinh thái có quy mô lớn nhất thế giới.

Theo số liệu của Trung Quốc, diện tích đất bị sa mạc hóa đã giảm liên tục kể từ năm 2000, trong khi diện tích rừng tại khu vực dự án đã tăng gần gấp ba lần so với thời điểm bắt đầu.

Ông CHU GIAO QUÂN, Nhà khoa học, Viện Sinh thái Ứng dụng, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho biết: “Những kết quả đạt được là nhờ sự nỗ lực của con người, cùng với điều kiện khí hậu thuận lợi hơn trong những năm gần đây. Lượng mưa tăng, Nhà nước đầu tư rất lớn và toàn xã hội đều coi trọng vấn đề này. Vì vậy, thành quả trong công tác chống sa mạc hóa những năm gần đây là rất đáng ghi nhận.”

Ít ai còn nhớ rằng hơn hai mươi năm trước, những cơn bão cát từng bao phủ nhiều thành phố miền Bắc Trung Quốc.

Đường sá bị cát lấp, giao thông đình trệ, cuộc sống người dân bị ảnh hưởng nặng nề. Sự suy giảm thảm thực vật do hạn hán, chăn thả quá mức và canh tác không hợp lý từng khiến quá trình sa mạc hóa diễn ra nhanh chóng.

Ngày nay, nhiều khu vực đã được phủ xanh, nhưng để có được sự thay đổi ấy là công sức của nhiều thế hệ người lao động.

Bà ÂN NGỌC TRÂN, Công nhân chống sa mạc nói: “Ngày trước rất khó khăn. Cát dày đến mức người đứng ngay trước mặt cũng chỉ nhìn thấy như một cái bóng. Còn bây giờ chúng tôi có thể nhìn thấy mặt trời, thấy màu xanh ở phía xa và nhìn rõ cả con đường.”

Theo các nhà khoa học, hơn 300 triệu lao động nông thôn đã từng tham gia chương trình này dưới nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, những cánh rừng mới chỉ là bước khởi đầu.

Các chuyên gia quốc tế cho rằng phục hồi hệ sinh thái chỉ có thể bền vững nếu gắn với sinh kế của cộng đồng địa phương và được duy trì trong nhiều thập kỷ.

Ông TRIỆU TRUNG, Nhà sáng lập tổ chức môi trường Green Camel Bell chia sẻ: “Các chương trình chống sa mạc hóa và phục hồi rừng cần gắn với sinh kế của người dân địa phương, để họ không phải lựa chọn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.”

Ông CHU GIAO QUÂN, Nhà khoa học, Viện Sinh thái Ứng dụng, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc bày tỏ: “Điều quan trọng nhất là liệu những kết quả hiện nay có thể được duy trì lâu dài hay không. Nếu nguồn đầu tư và sự can thiệp của con người giảm xuống, hệ sinh thái có tiếp tục phát triển bền vững hay không. Đây chính là thách thức lớn nhất.”

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang khiến tình trạng hạn hán và suy thoái đất diễn biến ngày càng phức tạp tại nhiều khu vực trên thế giới, câu chuyện từ sa mạc Kubuqi cho thấy việc phục hồi thiên nhiên không thể hoàn thành chỉ trong vài năm. Đó là hành trình đòi hỏi sự kiên trì của nhiều thế hệ, sự đồng hành giữa khoa học, chính sách và cộng đồng.

Bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu đang là mục tiêu chung của nhiều quốc gia. Những kinh nghiệm trong phục hồi hệ sinh thái, chống sa mạc hóa hay phát triển sinh kế bền vững đều cho thấy, chỉ khi con người và thiên nhiên cùng được đặt ở vị trí trung tâm thì những thành quả xanh mới có thể được gìn giữ lâu dài.