Chuyên gia quốc tế: Thế giới có thể tham khảo kinh nghiệm của Việt Nam qua bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La 2026 đang tiếp tục thu hút sự quan tâm của giới quan sát quốc tế. Kênh Channel News Asia (CNA) vừa thực hiện chương trình bình luận và phỏng vấn về bài phát biểu quan trọng này.

Theo CNA, trong bài phát biểu kéo dài khoảng 19 phút, nhà lãnh đạo Việt Nam đã phác họa một thế giới đang đối mặt với nhiều rủi ro và bất định, nơi mức độ kết nối ngày càng sâu rộng nhưng đồng thời cũng dễ bị tổn thương hơn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, những thách thức hiện nay bắt nguồn từ sự hội tụ của ba cuộc khủng hoảng mang tính nền tảng, gồm khủng hoảng của trật tự quốc tế, khủng hoảng của các mô hình phát triển và sự suy giảm lòng tin chiến lược giữa các quốc gia.

Bình luận về bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tiến sĩ Khang Vũ, học giả thỉnh giảng Khoa Khoa học Chính trị thuộc Đại học Boston (Mỹ) nhận định đây là sự phản ánh cách tiếp cận của Việt Nam đối với trật tự khu vực trong bối cảnh địa chính trị biến động mạnh. Theo ông, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được xây dựng trên kinh nghiệm lịch sử của Việt Nam trong việc ứng xử với cạnh tranh giữa các nước lớn, đồng thời tìm kiếm môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển kinh tế.

Chuyên gia này cho rằng, nền tảng của cách tiếp cận đó chính là chính sách quốc phòng “bốn không” của Việt Nam, gồm không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; và không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.

Theo phân tích của chuyên gia Khang Vũ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rằng khu vực không nên bị chi phối bởi bất kỳ cường quốc nào và các quốc gia cần tuân thủ luật pháp quốc tế, tránh rơi vào vòng xoáy chạy đua vũ trang. Mục tiêu là duy trì môi trường hòa bình, ổn định để bảo đảm tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

Chuyên gia Đại học Boston cho rằng, chính sách “bốn không” thực chất là chiến lược cân bằng giữa các nước lớn, được Việt Nam hình thành từ giai đoạn sau Chiến tranh Lạnh. Theo ông, kinh nghiệm lịch sử khiến Việt Nam đặc biệt coi trọng việc tránh bị cuốn vào cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc và không muốn trở thành “chiến trường” của các nước lớn như từng xảy ra trong các cuộc chiến tranh Đông Dương.

Khi được hỏi liệu cách tiếp cận này có còn phù hợp trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt hiện nay hay không, ông Khang Vũ cho rằng, chính điều đó càng làm nổi bật tầm quan trọng của việc duy trì tính trung lập và vai trò trung tâm của ASEAN như nhà lãnh đạo Việt Nam thúc đẩy.

Chuyên gia Mỹ lưu ý, Việt Nam hiện nay nhấn mạnh nhu cầu duy trì cân bằng chiến lược, tránh để ASEAN trở thành nơi cạnh tranh giữa các cường quốc.

Với quan điểm này, ông Khang Vũ đánh giá cao vai trò ngoại giao chủ động của Việt Nam. Theo ông, các chuyến thăm gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới nhiều nước ASEAN cho thấy Việt Nam không chỉ đưa ra các nguyên tắc mà còn tích cực thúc đẩy đối thoại và hợp tác trong khu vực.

Chuyên gia này dẫn chứng, đối với xung đột Thái Lan - Campuchia, Việt Nam luôn ủng hộ giải pháp hòa bình, từ đó nhận định Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đang cho thấy Việt Nam sẵn sàng đóng vai trò trung gian hòa giải, đồng thời bảo đảm lợi ích của các quốc gia thành viên được tôn trọng. Đó cũng là bài học Việt Nam rút ra từ việc đăng cai Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều năm 2019 tại Hà Nội, một minh chứng cho khả năng đóng vai trò trung gian trong các xung đột khu vực.

Một nội dung khác được CNA đặc biệt chú ý là thông điệp về sức ép mà các quốc gia nhỏ và vừa đang phải đối mặt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng. Theo ông Khang Vũ, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy Việt Nam muốn khẳng định rằng các nước tầm trung không chỉ là đối tượng chịu tác động từ cạnh tranh nước lớn mà còn có thể đóng vai trò định hình trật tự khu vực.

Theo đánh giá của chuyên gia Đại học Boston, Việt Nam đang muốn gửi tới các cường quốc thông điệp rằng những quốc gia tầm trung cũng có tiếng nói riêng và có khả năng góp phần duy trì ổn định khu vực nếu tiếp tục tuân thủ luật pháp quốc tế, đề cao vai trò trung tâm của ASEAN và tránh bị cuốn vào các cuộc cạnh tranh quyền lực.

Đáng chú ý, ông Khang Vũ cho rằng một trong những thông điệp nổi bật nhất trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là nhận định “an ninh kinh tế cũng là an ninh quốc gia”. Theo ông, lãnh đạo Việt Nam muốn nhấn mạnh rằng trong thế giới ngày nay, an ninh không còn chỉ được quyết định bởi sức mạnh quân sự mà còn phụ thuộc vào khả năng phát triển kinh tế và mức độ gắn kết trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo phân tích của chuyên gia này, Việt Nam đã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng và đang nỗ lực xây dựng nền tảng tăng trưởng dài hạn thông qua phát triển hạ tầng, thúc đẩy công nghệ cao và mở rộng quan hệ kinh tế với nhiều đối tác khác nhau. Cách tiếp cận đó cho phép Việt Nam tận dụng các cơ hội kinh tế trong khi vẫn duy trì chính sách đối ngoại độc lập và không liên kết.

Ông Khang Vũ cho rằng thông điệp xuyên suốt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là các quốc gia Đông Nam Á có thể vừa theo đuổi tăng trưởng kinh tế, vừa duy trì chính sách đối ngoại cân bằng. Đây là điều chuyên gia Mỹ cho rằng các quốc gia có thể tham khảo từ Việt Nam. Nếu toàn khu vực cùng phát triển thịnh vượng, nguy cơ xung đột sẽ giảm xuống và ASEAN sẽ có điều kiện tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình.

Đây cũng là cách Việt Nam khẳng định vai trò ngày càng chủ động trong các vấn đề khu vực, đồng thời tái khẳng định cam kết đối với một ASEAN đoàn kết, tự cường và giữ vững vị trí trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình, chuyên gia Mỹ kết luận.

Theo Báo Đại biểu Nhân dân