Đọc sách - tấm vé đặc biệt để rút ngắn án tù

Với phạm nhân Emily de Souza, 33 tuổi, động lực lớn nhất là cơ hội được sớm trở về bên cậu con trai 9 tuổi mắc chứng tự kỷ hiện đang được mẹ và dì của cô chăm sóc. Không chỉ mang lại lợi ích cụ thể về thời gian, sách còn giúp phạm nhân đối diện với áp lực tâm lý trong môi trường giam giữ vốn căng thẳng và quá tải.

Brazil hiện là một trong những quốc gia có hệ thống giảm án thông qua đọc sách được tổ chức bài bản nhất thế giới. Chương trình được luật hóa từ năm 2012 và chuẩn hóa toàn quốc vào năm 2021, coi việc đọc sách là một hình thức giáo dục và cải tạo. Đầu năm nay, chương trình thu hút sự chú ý trở lại sau khi Tòa án Tối cao cho phép cựu Tổng thống Jair Bolsonaro – người đang thụ án 27 năm tù – tham gia.

Theo bà Andréia Oliveira, phụ trách hệ thống trại giam nữ tại bang Rio, việc khuyến khích học tập và tiếp cận tri thức không chỉ giúp phạm nhân chuẩn bị cho cuộc sống sau khi mãn hạn tù, mà còn góp phần giảm nguy cơ tái phạm.

Từ năm 2022, giáo sư văn học Paulo Roberto Tonani đã tổ chức các hội thảo đọc sách trong các nhà tù, giúp phạm nhân tại Rio có thể hưởng lợi từ chương trình này.

Trong các buổi sinh hoạt, phạm nhân không chỉ đọc mà còn thảo luận, viết cảm nhận hoặc thể hiện bằng hình vẽ. Danh mục sách trải rộng từ những tác phẩm kinh điển như “Crime and Punishment” của Fyodor Dostoevsky đến “The Color Purple” của Alice Walker, hay các tác phẩm của Jorge Amado, tạo nên một không gian học tập thực sự ngay trong trại giam.

Tất nhiên, không phải cuốn sách nào cũng dễ tiếp nhận. Có những tác phẩm khơi lại ký ức đau buồn, buộc người đọc phải dừng lại giữa chừng. Mặc dù vậy, nhiều người sau khi tham gia chương trình đều tiếp tục gắn bó với việc đọc, không chỉ để giảm án, mà vì họ tìm thấy ở đó một không gian để suy ngẫm và thay đổi.