Nhật Bản: Những mô hình sáng tạo nhằm duy trì thư viện trong xã hội già hóa

Chỉ vài năm trước, thành phố Kiyose, ngoại ô Tokyo, có tới sáu thư viện công cộng. Thế nhưng, đến cuối tháng 3 năm nay, một nửa trong số đó đã phải đóng cửa vì thiếu chi phí vận hành trong khi lượng người sử dụng sụt giảm mạnh.

Trước tình hình đó, thành phố quyết định thử một cách tiếp cận mới: dịch vụ giao sách tận nhà. Người dân có thể đặt sách qua mạng hoặc điện thoại và nhận được sách chỉ sau một ngày. Khi đọc xong, sách sẽ được thu hồi tận nơi. Dịch vụ này có ngân sách 100 triệu yên (khoảng 700.000 USD), được chi trả từ phần tiết kiệm do đóng cửa ba chi nhánh thư viện, nên không làm tăng gánh nặng tài chính cho thành phố. Một số chuyên gia nhận định rằng, trong tương lai, các thư viện quy mô nhỏ sẽ dần biến mất.

Tuy vậy, vai trò của thư viện trong cộng đồng vẫn là điều không thể thay thế. Thành phố Tokoname, thuộc tỉnh Aichi, là một ví dụ tiêu biểu. Năm 2021, thư viện công cộng ở đây phải đóng cửa do tòa nhà cũ kỹ và không còn đạt chuẩn để chống chịu động đất. Tuy nhiên, trước nhu cầu thiết thực của người dân, một nhóm cư dân đã cùng nhau cải tạo một nhà máy bỏ hoang thành một thư viện tư nhân. Họ quyên góp sách và tổ chức không gian đọc chung, dù thư viện này chỉ mở hai ngày mỗi tuần vì thiếu nhân sự.

Trong khi đó, tại tỉnh Gifu, một thư viện công cộng được cải tạo từ 10 năm trước đã cho thấy cách tiếp cận mới đầy hiệu quả. Không gian được bổ sung thêm quán cà phê, hội trường tổ chức sự kiện và hoạt động văn hóa. Nhờ vậy, số người sử dụng tăng gấp 10 lần. Thay vì giữ sự im lặng tuyệt đối như truyền thống, thư viện này khuyến khích tiếng cười, thậm chí cả tiếng khóc của trẻ nhỏ.

Buổi tối, nơi đây trở thành không gian dành cho người lớn với các buổi tọa đàm về văn hóa, lịch sử địa phương diễn ra vào lúc 7 giờ.

Trong bối cảnh thư viện truyền thống đang đứng trước nguy cơ phải đóng cửa hàng loạt, những sáng kiến như tại Nhật Bản giúp thư viện vượt qua ranh giới của một nơi lưu trữ sách, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa, nơi kết nối cộng đồng, giữ lại giá trị lan tỏa tri thức trong đời sống hiện đại./.