Ô nhiễm dầu ở Amazon: Lời cảnh báo từ cộng đồng bản địa

Trước thực tế đó, nhiều phụ nữ bản địa từ khắp khu vực Amazon đã cùng tham gia một chuyến đi thực địa đặc biệt, đến tận các khu khai thác để tận mắt chứng kiến những tác động môi trường và xã hội mà ngành công nghiệp dầu mỏ để lại. Hành trình này cũng là lời cảnh báo đối với các cộng đồng đang đứng trước nguy cơ mở rộng khai thác dầu trong rừng Amazon.

Một con suối ở phía bắc rừng Amazon của Ecuador đen sẫm vì dầu loang. Lớp váng dầu phủ trên mặt nước, trong khi những đường ống dẫn cũ kỹ cắt ngang khu rừng rậm rạp. Phía trên, các ngọn đuốc đốt khí cháy liên tục, nhả khói lên bầu trời.

Khung cảnh này khiến nhiều phụ nữ bản địa vùng Amazon của Ecuador bàng hoàng khi lần đầu tận mắt chứng kiến hậu quả của nhiều thập kỷ khai thác dầu khí. Họ đã vượt hàng trăm kilomet đến tỉnh Sucumbíos – trung tâm của ngành công nghiệp dầu mỏ ở phía bắc Amazon.

Bà Salomé Aranda, thành viên cộng đồng Kichwa ở Morete Cocha, tỉnh Pastaza, Ecuador cho biết, giờ đây khi tận mắt chứng kiến thực tế, tôi thấy rõ những tác động của hoạt động khai thác dầu – từ các ngọn lửa đốt khí, tro bụi rơi xuống – đang ảnh hưởng đến con người, động vật và toàn bộ hệ sinh thái trong rừng. Mọi sinh vật dường như đang bị hủy diệt, như thể chúng không hề tồn tại. Điều tương tự cũng đang xảy ra trên chính vùng đất của chúng tôi do tác động của hoạt động khoan dầu.

Khoảng 30 phụ nữ tham gia chuyến đi thực địa mà các nhà hoạt động gọi là “toxitur”, nhằm tận mắt quan sát những tác động môi trường và xã hội do khai thác dầu để lại. Đoàn tập trung tại thành phố Nueva Loja (Lago Agrio), nơi gắn liền với làn sóng khai thác dầu từ thập niên 1960 khi công ty Texaco bắt đầu hoạt động tại khu vực.

Từ đây, họ di chuyển đến mỏ Libertador Oil Field do công ty dầu khí nhà nước Petroecuador vận hành. Tại khu vực khai thác, nhiều con suối gần giếng khoan và đường ống bị ô nhiễm, thảm thực vật suy thoái và dấu vết động vật hoang dã gần như biến mất.

Bà Julia Catalina Chumbi, Tộc trưởng tộc người Shuar, tỉnh Pastaza, Ecuador cho biết, người dân của chúng tôi giờ đây không còn lựa chọn nào khác ngoài việc uống nguồn nước bị ô nhiễm và ăn những con cá cũng đã nhiễm độc. Ở đây không còn không khí trong lành. Khi chứng kiến tất cả những điều đó, tôi cảm thấy bất lực và rất xót xa. Điều đó khiến tôi muốn khóc. Nếu ngay từ đầu mọi người kiên quyết đứng lên và không cho phép việc khai thác dầu mỏ xảy ra, thì có lẽ hôm nay họ đã không phải sống trong hoàn cảnh như thế này.

Sau chuyến đi, đại diện bảy cộng đồng bản địa quay lại Nueva Loja để trao đổi kinh nghiệm bảo vệ lãnh thổ. Theo các tổ chức môi trường, chuyến thực địa nhằm giúp các cộng đồng ở những khu vực Amazon khác hiểu rõ hơn những rủi ro có thể xảy ra khi các dự án dầu khí mở rộng.

Chị Dayuma Nango, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phụ nữ Waorani của Ecuador cho biết, chúng tôi không muốn phải trải qua bi kịch giống như những người anh em Cofán của mình ở tỉnh Sucumbíos. Vì vậy, hơn bao giờ hết, chúng tôi sẽ đấu tranh để bảo vệ khu rừng của mình, bởi rừng chính là nguồn sống của chúng tôi.

Chị Natalia Yepes, cố vấn pháp lý của tổ chức Amazon Watch tại Ecuador cho biết, mục tiêu của chúng tôi là để những phụ nữ bản địa ở miền bắc – những người đã phải chịu đựng hơn 50 năm khai thác dầu mỏ – chia sẻ kinh nghiệm của họ với phụ nữ bản địa ở khu vực nam và trung Amazon, nơi đang phải đối mặt với những mối đe dọa mới từ các dự án khai thác dầu do chính phủ Ecuador công bố.

Những lo ngại này xuất hiện trong bối cảnh Ecuador thúc đẩy kế hoạch phát triển ngành dầu khí trị giá khoảng 47 tỷ USD, với nhiều dự án dự kiến triển khai tại các tỉnh Pastaza và Napo, nơi có đông cộng đồng bản địa sinh sống.

Đối với nhiều phụ nữ tham gia, chuyến đi là lời cảnh báo rõ ràng về những hệ lụy môi trường nếu hoạt động khai thác dầu tiếp tục mở rộng trong rừng Amazon.