Nâng cao phòng vệ số cho người khuyết tật

Với anh Vũ Phong Kỳ và nhiều người khuyết tật tại Trung tâm Nghị lực sống, công nghệ không chỉ là công cụ làm việc mà còn là cánh cửa để khẳng định giá trị bản thân, sống độc lập và cống hiến cho cộng đồng. Tuy nhiên, chính môi trường làm việc trực tuyến cũng khiến họ dễ trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo trên mạng nếu thiếu kiến thức và kỹ năng phòng vệ số.

Anh Vũ Phong Kỳ, giáo viên tại Trung tâm Nghị lực sống, chia sẻ rằng công việc của anh và đồng nghiệp gắn liền với máy vi tính, internet và không gian mạng, nên khả năng đối mặt với lừa đảo trực tuyến là rất cao. Họ thường xuyên phải tải phần mềm, ứng dụng hoặc gửi – nhận các đường link với học viên. Dù cẩn trọng, anh thừa nhận rằng nhiều khi vẫn không thể chắc chắn 100% về độ an toàn của các tệp tin hay liên kết trên mạng.

Bất cứ ai cũng có thể trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, và với người khuyết tật, rủi ro ấy càng lớn hơn. Vì vậy, những buổi tập huấn và chia sẻ kỹ năng số có ý nghĩa quan trọng, giúp họ nhận diện các chiêu trò và những nguy cơ tiềm ẩn. Trong một buổi huấn luyện, các chuyên gia an ninh mạng đã minh họa tình huống lừa đảo bằng mã QR. Khi người dùng quét mã, mã độc ngay lập tức xâm nhập thiết bị, âm thầm kiểm soát điện thoại, đánh cắp thông tin và thậm chí chiếm đoạt tiền trong tài khoản.

Anh Trịnh Ngọc Hưng, đồng sáng lập Học viện CyberSafe, đóng vai hacker để minh họa cách chiếm quyền kiểm soát thiết bị chỉ qua một file Word hoặc AutoCAD chứa mã độc. Chỉ cần người dùng click vào, toàn bộ thiết bị có thể bị chiếm quyền, cho phép hacker truy cập vào các tài khoản ngân hàng, tài khoản mạng xã hội hoặc dữ liệu cá nhân. Theo anh Hưng, mục tiêu của những buổi chia sẻ này là giúp người học “mắt thấy tai nghe” để tin và hiểu rõ mức độ nguy hiểm thực sự.

Cùng với việc cảnh báo các thủ đoạn mới, các chuyên gia còn hướng dẫn người khuyết tật cách phòng tránh và xử lý khi gặp tình huống lừa đảo. Thông qua các ví dụ trực quan và mô phỏng thực tế, họ được trang bị kỹ năng bảo vệ thiết bị, tài khoản cá nhân và lan tỏa kiến thức cho cộng đồng, trở thành những tuyên truyền viên tích cực trong phòng chống tội phạm công nghệ cao.

Anh Vũ Phong Kỳ cho biết Trung tâm Nghị lực sống không chỉ tập trung đào tạo kỹ năng nghề mà còn chú trọng phổ cập kiến thức về an toàn mạng. “Người khuyết tật vốn đã là đối tượng dễ bị tổn thương. Nếu bị lừa đảo, tổn thương đó còn lớn hơn rất nhiều. Vì vậy, chúng tôi luôn cố gắng giúp các bạn ấy biết cách bảo vệ bản thân và, nếu có thể, giúp cả những người xung quanh mình tránh khỏi những hình thức lừa đảo,” anh nói.

Chị Nguyễn Thị Phương Anh, học viên của trung tâm, chia sẻ rằng sau buổi học, chị đã rút ra nhiều kinh nghiệm quý giá. Mỗi khi gặp tình huống nghi ngờ, chị sẽ chủ động tìm hiểu, đối chiếu thông tin trước khi hành động, đồng thời chia sẻ kiến thức học được cho người thân để cùng cảnh giác trước lừa đảo trên mạng.

Đối với người khuyết tật, môi trường số mang lại cơ hội học tập, làm việc và hòa nhập, nhưng nếu thiếu hiểu biết về an toàn mạng, những cơ hội đó có thể bị đánh đổi bằng rủi ro. Khi mỗi cá nhân đều có khả năng nhận diện nguy cơ và chủ động cảnh giác, điều đó sẽ góp phần xây dựng một xã hội số an toàn, văn minh – nơi không ai bị bỏ lại phía sau.