Nên hay không triển khai vé xe bus điện tử?

Ở các đô thị lớn trên thế giới, sử dụng vé điện tử là xu thế chung trong vận tải khách công cộng, góp phần làm giảm áp lực giao thông ở các đô thị. Thế nhưng, từ đầu tháng 8 này, Transerco tuyên bố kết thúc việc thí điểm và quay trở lại bán vé như trước đây khiến người dân không khỏi băn khoăn. Lý do vì sao lại như vậy?

5 năm trước, khi những chiếc vé xe bus điện tử lần đầu tiên xuất hiện ở dự án thí điểm sử dụng vé xe bus điện tử trên tuyến buýt 06 Giáp Bát – Cầu Giẽ. Nhưng thực tế, là chỉ trong một thời gian ngắn thì những chiếc vé xe bus điện tử này đã không phát huy được hiệu quả như mong muốn khi mà thiếu tính “liên thông”, khách hàng chỉ có thể chi trả trên 1 tuyến duy nhất còn muốn chuyển đổi sang các tuyến khác thì khách hàng lại tiếp tục phải sử dụng phương thức thanh toán đó là xé vé trả tiền như kiểu truyền thống. Và đó là lý do khiến cho dự án này chết yểu chỉ trong một thời gian ngắn. Và câu chuyện về những chiếc vé xe bus điện tử được thí điểm trên tuyến bus nhanh BRT ngày hôm nay lại tiếp tục đi lại vết xe đổ của tuyến bus 06 cách đây 5 năm.

Tiếp tục trở lại câu chuyện của 10 tháng trước, tháng 10 năm 2018, khi vé xe bus điện tử lại 1 lần nữa xuất hiện ở tuyến bus nhanh BRT. Và chỉ sau 1 tháng thí điểm, lại một lần nữa những chiếc vé này lại tiếp tục gây thất vọng, khi mà hình xé vé trả tiền vẫn được đại đa số người dân lựa chọn.

Và những chiếc vé giấy được vứt la liệt quanh các nhà chờ BRT là minh chứng rõ rệt nhất cho việc người dân từ chối loại hình thanh toán tưởng chừng như tiện lợi nhưng lại vô cùng bất tiện này.

Bà Trương Thị Phú, Giảng Võ, Hà Nội cho biết: "Nếu chỉ đi BRT thì nó rất là tiện, thế nhưng người ta còn phải đi nhiều tuyến khác nữa nên nó có cái khó khăn cho người sử dụng."

Chị Phùng Thị Thu Trang, Trung Văn, Hà Nội cho biết: "Em đi nhiều xe khác nhau chứ không chỉ đi mình BRT không nên là phải dùng vé tháng liên tuyến thì tiện hơn."

Lúc bấy giờ nhiều chuyên gia cũng đã cảnh báo khi áp dụng quá sớm loại hình thanh toán này thì cần phải có nhiều biện pháp hỗ trợ cho người dân, cũng như sớm tổ chức liên thông thanh toán trên tất cả các tuyến.

Ông Bùi Danh Liên, Phó chủ tịch hiệp hội vận tải Hà Nội cho biết: "Nhanh chóng làm thế nào tổ chức được cái vé liên tuyến, có thể đi tất cả các phương tiện khác."

Tiến sĩ Khương Kim Tạo, Chuyên gia giao thông cho biết: "Xu thể để chúng ta giải quyết được vấn đề thì chúng ta phải liên thông. Chứ một người bỏ trong túi cả một bó thẻ thì người ta cũng không hài lòng. Tôi nghĩ chúng ta nên nghiên cứu làm thế nào liên thông tất cả các loại thẻ, một người có thể dùng tất cả, như thẻ nhà băng. Không riêng chỉ trong vấn đề xe bus, mà còn tàu điện ngầm, đường sắt trên cao, bãi đỗ xe, tất cả các hoạt động khác của xã hội."

Và đúng như các chuyên gia đã cảnh báo, dù vé xe bus điện tử đã từng có đủ các biện pháp hỗ trợ về giá và được tạo điều kiện chuyển đổi thuận lợi. Thế nhưng sau 10 tháng thí điểm, chiếc vé xe bus điện tử vẫn không được khách hàng lựa chọn.

PGS TS. Doãn Minh Tâm, Chuyên gia giao thông đô thị cho biết: "Vé điện tử là 1 trong những công nghệ mới nhất hiện nay trên thế giới người ta đang dùng, nhưng để đến công nghệ như thế này thì người ta cũng cần có một quá trình sử dụng các công nghệ khác đơn giản hơn. Về mặt khoa học chúng ta nhận thức được, nhưng cái ứng dụng cho xã hội chúng ta thì tư vấn phải tính và quan trọng là những người làm thẩm tra cũng phải có trình độ có tầm nhìn, cái nào được cái nào không được chứ không phải là thế giới có cái gì mới chúng ta áp vào ngay. Còn một thời gian dài nữa chúng ta cần có điều kiện của người dân, cần có sự thay đổi về thói quen người dân thì mới áp dụng đại trà được."

Vẫn biết đây là một hình thức thanh toán thông minh, tiện dụng và là xu hướng phát triển đã thành công tại nhiều quốc gia trên thế giới. Thế nhưng, đây cũng không phải là lần đầu tiên những xu hướng phát triển thành công trên thế giới nhưng lại thất bại tại Việt Nam. Hẳn quý vị và các bạn còn nhớ những chiếc bốt điện thoại dùng thẻ tại các tuyến đường, hay máy bán báo tự động được đặt tại các bưu điện hay khu vực công cộng, chúng đều là xu hướng hiện đại thế nhưng thử hỏi đến nay còn mấy chiếc đang hoạt động. Và câu chuyện của vé xe bus điện tử ngày hôm nay lại tiếp tục là một minh chứng cho việc áp dụng dập khuôn mô hình của nước ngoài, nhưng không cân nhắc đến xã hội và thói quen thanh toán của người Việt và đặc biệt là áp dụng quá sớm khi mà hạ tầng thiết bị không đồng bộ từ đó dẫn đến sự bất tiện và lãng phí. Thí điểm đi thí điểm lại, những mãi vẫn không thể áp dụng vào thực tiễn.