Theo thống kê của Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Lai Châu, từ tháng 11-2017 đến tháng 2-2019, cả tỉnh xảy ra 42 vụ tự tử bằng lá ngón khiến 40 người chết, 2 người bị thương. Khảo sát trong khoảng thời gian từ năm 2012 đến tháng 6-2018 trên địa bàn tỉnh Lai Châu cho thấy toàn tỉnh xảy ra 217 vụ tự tử bằng lá ngón khiến 223 người chết. Điều đáng nói là nạn tự tử bằng lá ngón có chiều hướng gia tăng, diễn biến phức tạp nhất là trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đã gần 2 năm kể từ khi cô con gái Tẩn Xa C tự tử, căn nhà của anh Tẩn Phù Dương ở bản Po Chà, xã Nậm Xe, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu vẫn im ắng lạ thường. Sinh năm 2002, C từng là cô bé ngoan hiền, học giỏi. Tuy nhiên, khi đang học lớp 7 trường xã thì em đột ngột bỏ trường về nhà. Gia đình tưởng C thương bố mẹ nghèo, vất vả, xin nghỉ học sớm để ở nhà làm nương nuôi các em nên đồng ý. Thời gian gần đây, biết C thích đứa con trai ở bản bên; không muốn con lấy chồng sớm và ở xa, vợ chồng anh Tấn Phù Dương ngăn cấm con đi chơi đêm thì xảy ra chuyện “Tối khuya đó thấy con gái sử dụng điện thoại để nhắn tin, tôi bảo cất điện thoại đi muộn rồi để mọi người đi ngủ. Sáng sớm hôm sau tôi đi chăn trâu đến trưa có chú đi tìm về bảo là con gái mất rồi. Có mẹ ở nhà nhưng mà về hỏi  ăn và chết lúc nào mẹ cháu cũng không biết”.

Buồn chán việc bố mẹ ngăn cấm, Tấn Xa C đã tìm đến nắm lá ngón để tự tử. Và nếu cái chết của Tấn Xa C là sự nông nổi của một cô bé mới lớn thì sự ra đi của chị Lý Xa T thật khó lý giải. Một buổi chiều cuối tháng 2-2017, cô con gái cả của vợ chồng chị Lý Xa T và anh Phàn A Văn lấy chồng ở xã bên gọi điện về nhà hỏi thăm sức khỏe bố mẹ và thông báo hôm sau cả gia đình về nhà chơi. Gọi cho mẹ nhiều lần không được, cô con gái cả gọi điện cho em rể khi đó đang đi làm nương. Khi về tới nhà, chàng rể nói lại câu chuyện với mẹ. Chuyện tưởng chỉ có vậy, nhưng lập tức người mẹ ấy gọi điện mắng con gái, cho rằng con mình có tình ý với em rể và đi ăn lá ngón chết. Anh Phàn A Văn chia sẻ: “Bây giờ nhớ nó lắm, nhưng mà chết rồi chỉ biết nhìn cái ảnh thôi, nhớ trong lòng vì nó không sống được rồi. Từ ngày vợ nó chết cũng buồn, nên có ngày tôi ở nhà trông cháu, có ngày phải đi làm thuê để phụ con cháu. Cuộc sống kinh tế bây giờ của gia đình ăn bữa nào tính bữa đấy, tôi chỉ biết cố gắng trông con, trông cháu, nuôi lợn, nuôi gà và làm ruộng thôi”.

Từ ngày chị Lý Xa T tự tử bằng lá ngón, kinh tế gia đình vốn đã khó nay càng thêm khó. Công việc ruộng nương trước đây có vợ gánh vác cùng nay dồn hết lên đôi vai gầy guộc của anh Phàn A Văn. Ở cái tuổi hơn 40, nhưng anh trông như người 60 tuổi. Ngoài việc đồng áng nặng nhọc, giờ đây anh kiêm luôn bảo mẫu khi phải trông cháu và quán xuyến việc nhà cho vợ chồng cô con gái út đi làm ăn xa.

Câu chuyện tự tử bằng lá ngón từ nhiều năm nay đã không còn là chuyện lạ ở các bản làng vùng cao của tỉnh Lai Châu. Như ở huyện Than Uyên, cái chết đau lòng của 3 học sinh lớp 2 Trường Tiểu học Hô Mít  xảy ra cách đây nhiều năm vẫn là nỗi ám ảnh khôn nguôi với người dân nơi đây. Hôm đó cháu Vàng A Sinh không có bút viết và bị cô giáo nhắc nhở. Đến tiết thứ hai của buổi chiều, cô giáo không thấy 3 học sinh trong lớp (trong đó có Sinh) đâu thì được biết các cháu đã về nhà. Tuy nhiên, điều mà không ai ngờ tới là Sang lại rủ hai bạn đi tìm lá ngón để ăn. Khi người lớn phát hiện thì sự việc đã muộn, chất độc từ cây lá ngón đã giết chết 3 đứa trẻ. Cái chết của 3 em học sinh đã ám ảnh người dân bản Khau Giềng tới tận bây giờ. Còn với ông Tráng A Mua ở bản Hồng Ngài, xã Pú Đao, huyện Nậm Nhùn, cái chết liên tiếp trong 2 năm 2016, 2017 của 2 người con trai trong gia đình đã khiến vợ chồng ông suy sụp. Căn nhà vốn đã lạnh lẽo, hoang vắng giờ như cô quạnh hơn khi ông Mua nghĩ đến câu chuyện đau lòng đó: “Gia đình tôi có 2 người con trai tự tử bằng lá ngón chỉ vì xích mích với vợ, chỉ vì không được vừa ý. Người chết đã chết rồi, giờ chỉ còn 2 thân già. Tôi mong mọi người đừng tự tử bằng lá ngón. Có chuyện gì thì từ từ, bình tĩnh giải quyết”.

Cổ họng nghẹn lại, đôi tay nhăn nheo khẽ đưa lên quyệt dòng nước mắt, Tráng A Mua vội đi vào bếp như để tránh những câu hỏi của chúng tôi. Nơi góc căn bếp, vợ ông nằm đó với những tiếng ho kéo dài, dai dẳng, không dứt.

Lê Dung