PV: Hiện nay, chỉ với vài dòng lệnh, trí tuệ nhân tạo- công nghệ AI có thể tạo ra một giọng nói, một khuôn mặt thậm chí là một đoạn video clip giống thật mà người dùng mạng interenet rất khó phân biệt thật- giả… Theo luật sư, trí tuệ nhân tạo- AI đang đặt ra những vấn đề pháp lý mới nào trong đời sống xã hội hiện nay?

Luật sư Phạm Văn Thảo: Trí tuệ nhân tạo hiểu đơn giản là việc thực hiện bằng điện tử các năng lực trí tuệ của con người, bao gồm học tập, suy luận, nhận thức, phán đoán và hiểu ngôn ngữ tự nhiên

Nếu coi trí tuệ nhân tạo – AI là ‘bộ não mới’ của thời đại số, thì pháp luật chính là ‘hàng rào an toàn’ để bộ não đó không đi chệch hướng. Và thực tế, AI đang đặt ra những thách thức pháp lý rất mới, rất nhanh và cũng rất… khó”.

Thứ nhất – trách nhiệm pháp lý: Khi AI tự đưa ra quyết định và gây hậu quả, chúng ta không còn câu chuyện quen thuộc “ai làm người đó chịu”. Ở đây là bài toán: máy sai – ai chịu? Nhà sản xuất, người sử dụng hay đơn vị cung cấp dữ liệu? Đây là khoảng trống pháp lý rất đáng chú ý.

Thứ hai – dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư: AI “sống” bằng dữ liệu. Nhưng dữ liệu lại gắn với con người. Nếu không kiểm soát tốt, mỗi chúng ta có thể bị “soi chiếu” toàn diện mà không hề hay biết. Khi đó, quyền riêng tư – một quyền cơ bản – đứng trước nguy cơ bị xâm phạm nghiêm trọng.

Thứ ba – sở hữu trí tuệ. Một bức tranh do AI vẽ, một bài nhạc do AI sáng tác – nghe rất ấn tượng. Nhưng về pháp lý, câu hỏi lại rất “đau đầu”: tác giả là ai? Nếu không xác định rõ, chúng ta sẽ rất khó bảo vệ quyền lợi và cũng khó thúc đẩy sáng tạo.

Thứ tư – rủi ro bị lạm dụng: AI có thể tạo ra deepfake, tin giả, thậm chí phục vụ hành vi  lừa đảo tinh vi. Khi công nghệ càng mạnh, thì rủi ro bị khai thác sai mục đích cũng càng lớn. Đây là thách thức không chỉ của pháp luật, mà của toàn xã hội.

Thứ năm – tác động đến việc làm: AI không chỉ hỗ trợ con người, mà trong nhiều trường hợp còn thay thế con người. Điều này buộc pháp luật lao động phải thay đổi, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Có thể thấy rằng, AI không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là bài toán pháp lý rất phức tạp. Trong thời gian tới, việc xây dựng một hành lang pháp lý đầy đủ, linh hoạt và kịp thời sẽ là yếu tố then chốt để AI phát triển một cách an toàn và bền vững trong xã hội

PV: Trước sự phát triển và ứng dụng AI ngày càng phổ biến, nhiều quốc gia trên thế giới đã bắt đầu xây dựng khung pháp lý riêng cho AI. Tại Việt Nam, từ ngày 01/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) đã chính thức có hiệu lực. Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh toàn diện về phát triển, ứng dụng và quản trị AI; được đánh giá mang tính bước ngoặt, tạo hành lang pháp lý tiên phong giúp Việt Nam bắt kịp xu thế phát triển AI toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số...

Luật sư Phạm Văn Thảo có chia sẻ gì về luật Trí tuệ nhân tạo, đạo luật này mang lại những giá trị thực tiễn gì?

Luật sư Phạm Văn Thảo: Từ ngày 1/3, Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) chính thức có hiệu lực, lần đầu thiết lập khung pháp lý toàn diện cho AI tại Việt Nam. Phân loại rủi ro, minh bạch nội dung và trách nhiệm con người được xem là những trụ cột quan trọng khi luật đi vào thực tiễn. Một nguyên tắc xuyên suốt của luật là định hướng lấy con người làm trung tâm. AI được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò quyết định của con người; việc phát triển và ứng dụng AI phải bảo đảm an toàn, minh bạch, có trách nhiệm, vì lợi ích của con người, gắn chặt với bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền lợi hợp pháp của công dân. Theo tôi, một nội dung quan trọng rất đáng được quan tâm của luật là quy định rõ các hành vi  bị nghiêm cấm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo. Trong đó, đáng chú ý là việc cấm lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức con người; khai thác điểm yếu của các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật; tạo ra hoặc phổ biến nội dung giả mạo gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội. Luật cũng nghiêm cấm thu thập, xử lý, sử dụng dữ liệu trái quy định pháp luật; cản trở hoặc làm sai lệch cơ chế giám sát, kiểm soát của con người đối với hệ thống AI; che giấu thông tin bắt buộc phải công khai, minh bạch trong hoạt động AI. Luật Trí tuệ nhân tạo cũng thiết lập cơ chế xử lý vi phạm và trách nhiệm bồi thường thiệt hại rõ ràng. Theo đó, tổ chức, cá nhân vi phạm quy định của luật tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật dâ sự. Về kinh tế, Luật thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua các cơ chế ưu đãi, quỹ phát triển AI. Về xã hội, Luật góp phần xác lập hành lang pháp lý nhân văn, bảo vệ quyền lợi công dân trước các rủi ro đạo đức do AI gây ra.

PV:  Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo không chỉ mang ý nghĩa quản lý công nghệ, mà còn là công cụ pháp lý quan trọng nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng AI; Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian mạng. Cụ thể thì trong Luật Trí tuệ nhân tạo mới có hiệu lựa này, người dân có quyền gì đối với dữ liệu hình ảnh, giọng nói của mình khi bị AI sử dụng?

Luật sư Phạm Văn Thảo: Điểm đáng chú ý là trách nhiệm minh bạch trong tương tác giữa AI và con người. Cụ thể, nhà cung cấp bảo đảm hệ thống AI tương tác trực tiếp với con người được thiết kế và vận hành để người sử dụng nhận biết khi đang tương tác với hệ thống, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Nhà cung cấp cũng phải bảo đảm các nội dung âm thanh, hình ảnh, video do hệ thống AI tạo ra được đánh dấu ở định dạng máy đọc theo quy định của Chính phủ. Những quy định này nhằm tránh tình trạng người dùng bị dẫn dắt hoặc thao túng bởi một hệ thống mà họ tưởng là con người. Trong môi trường số, điểm này đặc biệt quan trọng. Đơn cử, một chatbot chăm sóc khách hàng, một trợ lý ảo hay một hệ thống tư vấn tự động nếu không được nhận diện rõ ràng có thể khiến người dùng hiểu nhầm về nguồn gốc thông tin. Khi AI ngày càng thông minh và có khả năng giao tiếp tự nhiên, ranh giới giữa con người và máy móc càng trở nên mờ nhạt. Việc yêu cầu minh bạch ngay từ đầu là cách để bảo vệ quyền tiếp cận thông tin trung thực của công dân.

PV: Vậy nếu một người bị lấy ảnh cá nhân trên Facebook để tạo video AI với nội dung phản cảm thì họ làm gì để yêu cầu gỡ bỏ và xử lý người vi phạm?Họ phải làm gì để yêu cầu gỡ bỏ và xử lý người vi phạm?

Luật sư Phạm Văn Thảo: Theo quy định tại điểm a Khoản 2 Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 thì hành vi “sử dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo nhằm mục đích thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật” là một trong những hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật. Do đó trong trường hợp này, việc đầu tiên người bị xâm hại quyền lợi cần làm là thu thập các tài liệu, chứng cứ liên quan đến hành vi vi phạm của các đối tượng. Rồi sau đó liên hệ cơ quan công an nơi gần nhất để thực hiện việc trình báo nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Bên cạnh đó nếu như các video bị lan truyền trên mạng xã hội thì người đó cần thực hiện việc báo cáo bài viết với hệ thống về video hình ảnh đó đã xâm phạm đến quyền riêng tư và đợi thông tin phản hồi từ cơ quan chủ quản.

PV: Luật sư Phạm Văn Thảo có thể cho biết là trong Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 vừa qua thì  có quy định như thế nào về trách nhiệm của các nền tảng, doanh nghiệp cung cấp công cụ AI khi người dùng lợi dụng công nghệ đó để vi phạm pháp luật?

Luật sư Phạm Văn Thảo: Theo Khoản 4 Điều 29 Luật trí tuệ nhân tạo thì: “Trường hợp hệ thống trí tuệ nhân tạo bị bên thứ ba xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật thì bên thứ ba phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Trường hợp bên triển khai, nhà cung cấp có lỗi trong việc để hệ thống bị xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về dân sự”. Như vậy, pháp luật không chỉ xử lý người vi phạm trực tiếp mà còn buộc các chủ thể vận hành AI phải chủ động bảo đảm an toàn hệ thống, nếu không họ sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm về mặt pháp lý .

PV: Thực tế là cùng với sự phát triển của công nghệ số, trong đó có trí tuệ nhân tạo thì các hành vi lừa đảo, giả mạo trên môi trường số ngày càng tinh vi, khó phòng tránh hơn. Luật sư có cho rằng theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 có hiệu lực quy định bắt buộc phải dán nhãn AI trên các sản phẩm số có sử dụng công nghệ này có tác dụng lớn trong việc phòng ngừa các hành vi lợi dụng AI để phạm tội không?

Luật sư Phạm Văn Thảo: Theo tôi việc dán nhãn AI có tác động rất lớn trong việc phòng ngừa các hành vi lợi dụng AI để phạm tội bởi lẽ, quy định về gắn nhãn nội dung do AI tạo ra được xem là một bước tiến quan trọng trong việc thiết lập cơ chế nhận diện nội dung AI ở cấp độ kỹ thuật. Việc đánh dấu này giúp các nền tảng số, hệ thống kiểm duyệt cũng như các công cụ phát hiện nội dung có thể nhận biết và phân loại đâu là sản phẩm do AI tạo ra. Trong tương lai, các mạng xã hội hoặc công cụ tìm kiếm có thể dựa trên những dấu hiệu này để cảnh báo người dùng, qua đó hạn chế nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch trên không gian mạng.

PV: Cảm ơn luật sư!