Số người nghiện ma túy và tỷ lệ người nghiện gây án tăng cao, nhất là một số vụ án giết người do “ngáo đá” thời gian qua khiến công tác phòng, chống tệ nạn nghiện ma tuý càng trở nên cấp bách, trong khi đó công tác cai nghiện gặp nhiều khó khăn do thiếu kinh phí, cơ sở vật chất ở nhiều địa phương chưa bảo đảm. Hiện nay các địa phương trên cả nước đều tăng cường triển khai cai nghiện ma túy tại gia đình và cộng đồng theo Nghị định 94/2010 của Chính phủ. Mục đích của cai nghiện ma túy  theo hình thức này nhằm giúp người nghiện không bị cách ly khỏi xã hội, không làm gián đoạn học tập hay làm việc của người cai nghiện cũng như giảm sự kỳ thị của cộng đồng. Tuy nhiên công tác tổ chức cai nghiện ma túy tại gia đình và cộng đồng ở nhiều xã, phường hiện vẫn đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ.

Theo thống kê của Công an tỉnh Quảng Ninh, đến hết tháng 4 năm 2017, trên địa bàn tỉnh có hơn 3.000 người nghiện ma tuý, trong đó 555 người cai nghiện tại Cơ sở cai nghiện ma tuý Quảng Ninh, còn tại cộng đồng, hiện đang có hơn 1.000 người đang tham gia điều trị nghiện bằng chất thay thế Methadone tại 5 cơ sở ở Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều, Vân Đồn. Đại tá Nguyễn Hải Phong cho biết, đáng chú ý là số người nghiện mới các chất ma tuý dạng “đá” trong thanh, thiếu niên tại các địa bàn trọng điểm của tỉnh có xu hướng tăng, với  các biểu hiện mất kiểm soát hành vi, tiềm ẩn phát sinh vụ việc nghiêm trọng khiến công tác quản lý, xử lý gặp nhiều khó khăn: “Trong năm 2016 và đầu năm 2017, tỉnh Quảng Ninh xảy ra nhiều vụ án lớn có tính chất hình sự, trong đó phần lớn các đối tượng này đều là những đối tượng nghiện ma túy lâu năm, đặc biệt là nghiện ma túy dạng đá. Ví dụ như vụ đối tượng Nguyễn Trung Dũng đã giết 4 bà cháu ở thành phố Uông Bí do sử dụng ma túy đá, gây rúng động dư luận thời gian qua”.

Hiện tỉnh Quảng Ninh đang tiếp tục duy trì và tổ chức hoạt động 10 câu lạc bộ sau cai nghiện, 6 điểm tư vấn, hỗ trợ người nghiện ma tuý tại cộng đồng, mô hình CLB “Hỗ trợ người sau cai nghiện ma tuý tái hoà nhập cộng đồng”. 6 tháng đầu năm 2017, các câu lạc bộ đã tổ chức hàng chục buổi sinh hoạt nhóm, toạ đàm, tuyên truyền phổ biến pháp luật về phòng, chống HIV/AIDS, ma tuý, mại dâm; các kỹ năng phòng tái nghiện, xây dựng cuộc sống gia đình, giúp đỡ người cai nghiện tham gia sinh hoạt với gần 1.000 lượt người tham dự. Mặc dù đã có những kết quả bước đầu, song nhìn chung hiệu quả của công tác cai nghiện, quản lý đối tượng tại cộng đồng chưa thực sự hiệu quả. Ông Trần Thanh Bình, phó Chi cục trưởng Chi cục phòng chống tệ nạn xã hội,  Sở Lao động Thương binh-Xã hội tỉnh Quảng Ninh cho biết, nguyên nhân chủ yếu do người nghiện và gia đình người nghiện ma tuý không tự nguyện khai báo, đăng ký cai nghiện tự nguyện. Điều kiện cơ sở vật chất, nhân sự, kinh phí, chế độ, chính sách cho công tác cai nghiện tại cộng đồng hạn hẹp. Hiện người nghiện ma tuý đi cai nghiện tự nguyện, cai nghiện bắt buộc tập trung tại cơ sở cai nghiện ma tuý thì được hỗ trợ toàn bộ kinh phí, trong khi cai nghiện tại cộng đồng không được hỗ trợ (trừ đối tượng thuộc hộ nghèo, gia đình chính sách, đối tượng bảo trợ xã hội). "Nhiều trường hợp cai nghiện tại cộng đồng không thành công mà ngược lại gây ra những hậu quả vô cùng nguy hiểm, thậm chí là gây ra các vụ án mạng, thảm án cùng một lúc giết chết nhiều người. Do trong quá trình cai nghiện tại gia đình, cộng đồng, người nghiện có khả năng gặp gỡ, tiếp xúc với các đối tượng xấu, nếu không được quản lý, giám sát chặt chẽ từ phía gia đình và địa phương sẽ rất khó cai thành công", ông Bình nói.

Trên thực tế, quản lý, hỗ trợ sau cai nghiện ma tuý được địa phương nào thực hiện tốt thì hiệu quả rõ rệt. Đơn cử như TP Cẩm Phả, hiện thành phố đang duy trì mô hình điểm tư vấn, chăm sóc, hỗ trợ điều trị nghiện và tái hoà nhập cộng đồng tại phường Cẩm Sơn, Cửa Ông. Duy trì CLB quản lý sau cai tại phường Cẩm Đông, Cẩm Tây, Cẩm Thạch, mỗi CLB có 22 thành viên. Điển hình như CLB “Thân thiện” tại phường Cẩm Đông có 18 người sau cai nghiện đã có việc làm, thu nhập ổn định. Hay CLB “Bạn giúp bạn” phường Cẩm Tây đã được UBND phường và 1 doanh nghiệp hỗ trợ máy sản xuất đá viên sạch phân phối trên địa bàn thành phố. Sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, ngành, cộng đồng xã hội đối với người nghiện ma tuý là rất quan trọng. Qua đó, giúp họ xoá bỏ mặc cảm, phòng, chống tái nghiện ma tuý. “Trước những khó khăn trong công tác cai nghiện thì được sự chỉ đạo của lãnh đạo Sở, Trung tâm đã đẩy mạnh biện pháp tuyên truyền , xây dựng các mô hình cai nghiện tự nguyện tại cộng đồng thông qua các mô hình tại các địa bàn xã, phường. Đồng thời, cai nghiện ở Trung tâm bắt buộc thì chúng tôi cũng đã có nhiều biện pháp thay đổi nhằm nâng cao hiệu quả cai nghiện”, ông Trần Thanh Bình- Phó Giám đốc Trung tâm cai nghiện tỉnh Quảng Ninh cho biết.

Để nâng cao hiệu quả cai nghiện ma tuý tại cộng đồng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống ma tuý trên cả ba lĩnh vực: Giảm cung, giảm cầu, giảm hại. Trong đó, cộng đồng trước hết tập trung làm tốt công tác quản lý đối tượng sau cai nghiện, hỗ trợ, giúp đỡ họ có việc làm, tái hoà nhập cộng đồng.

Thu Hiền